خوبى و سلامت در دنيا بر حال اكثر مردم غلبه دارد و در سنّت خدا تبديلى نيست ، لذا گمان غالب اين است كه امر آخرت نيز چنين باشد ؛ زيرا گردانندهء دنيا و آخرت يكى است و او آمرزنده و بخشنده و نسبت به بندگانش لطيف و مهربان است . چون انسان به طور شايسته در اين امور تأمّل كند اسباب رجا در او قوّت مىيابد . ديگر از اسباب عبرت گرفتن ، نظر كردن در حكمتهاى شرع و سنّتهاى آن دربارهء مصالح دنيا و دلايل رحمت خداوند از اين طريق نسبت به بندگان است ، تا آن جا كه يكى از عارفان آيهء وام دادن به همديگر را در سورهء بقره از قويترين اسباب رجا دانسته است . به او گفتند : چه چيزى از رجا در آن است ؟ پاسخ داد : همهء دنيا اندك است و روزى انسان از آن اندك است و وام از روزى آدمى چيز اندكى است . اينك بنگر چگونه خداوند طولانىترين آيه را دربارهء آن نازل كرده تا بنده را به طريق احتياط در حفظ دين هدايت كند . پس چگونه ممكن است دين خود را كه هيچ عوضى براى آن نيست حفظ نكند ؟ دوم - بررسى آيات و اخبار است ، و آنچه از اين راه دربارهء رجا وارد شده از حدّ شماره بيرون است . امّا آيات : خداوند فرموده است : يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً ؛ « 26 » و در قرائت پيامبر خدا ( ص ) آمده است : و لا يبالى إنّه هو الغفور الرّحيم « 27 » يعنى : و باك ندارد چه او بسيار آمرزنده و مهربان است . و نيز خداوند فرموده است : وَ الْمَلائِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِي الْأَرْضِ ؛ « 28 » و خبر داده كه آتش را براى دشمنانش آماده ساخته و دوستانش را به آن تهديد كرده و فرموده است : اتَّقُوا النَّارَ الَّتِي أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ . « 29 » و نيز فرموده است : لَهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ ظُلَلٌ مِنَ النَّارِ وَ مِنْ تَحْتِهِمْ ظُلَلٌ ذلِكَ يُخَوِّفُ اللَّهُ بِهِ عِبادَهُ

--> ( 26 ) زمر / 53 : اى بندگان من كه بر خود اسراف و ستم كرده‌ايد از رحمت خداوند نوميد نشويد كه خداوند همهء گناهان را مىآمرزد . ( 27 ) سنن ترمذى ، 2 / 118 از حديث اسماء دختر يزيد و گفته است : حديثى حسن و غريب است . ( 28 ) شورى / 5 : و فرشتگان پيوسته تسبيح و حمد پروردگار خود را به جا مىآورند و براى كسانى كه در زمين هستند استغفار مىكنند . ( 29 ) آل عمران / 131 : و از آتشى بپرهيزيد كه براى كافران آماده شده است .